Hipoteczny

W rankingu 500 największych polskich firm - “Pięćsetka Polityki 2003″ - znajduje się 5 przedsiębiorstw z Białegostoku. Są to:

• Polmos Białystok SA (miejsce 140)
• Zakład Energetyczny Białystok SA (185)
• Philips DAP Industries Poland sp. z o.o. (204)
• BOS SA (245)
• PSS “Społem” (452)

Największym eksporterem w Białymstoku (według zestawienia 100 eksporterów z listy 500) jest Philips DAP Industries Poland sp. z o.o. (miejsce 37).

W rankingu najbardziej dochodowych jednoosobowych spółek skarbu państwa za rok 2003 “Przeglądu Gospodarczego Plus” są:

• Polmos Białystok S.A. (miejsce 16)
• Zakład Energetyczny Białystok S.A. (22)
• Radio Białystok S.A. (135)
• Białostockie Zakłady Graficzne (185)

W rankingu największych polskich pracodawców za rok 2003 (także Przeglądu Gospodarczego Plus) są:

• PSS “Społem” (miejsce 116)
• Zakład Energetyczny Białystok S.A. (135)
• PMB S.A. (196)

Lista 2000 największych przedsiębiorstw wg “Rzeczpospolitej”

• Polmos Białystok (miejsce 165)
• Zakład Energetyczny Białystok (196)
• Philips DAP Industries Poland (232)
• BOS SA (267)
• SOT Przemysłu Mleczarskiego (420)
• PSS Społem Białystok (542)
• MTC (618)
• Przedsiębiorstwo Handlu Tekstyliami (622)
• Havo (654)
• Barter (660)
• PMB (701)
• Cefarm (731)
• Wodociągi Białostockie (1781)
• PHU Market (1950)
• Białostockie Fabryki Mebli (1974)

Samorządy gospodarcze

Finanse

Tylko jeden bank ma swoją główną siedzibę W Białymstoku jest to Bank Spółdzielczy w Białymstoku. W mieście ma także siedzibę SKOK Rodzin Katolickich.

Banki, które mają oddział w Białymstoku:

• AIG Bank Polska S.A.
• Bank BPH PBK S.A.
• Bank Gospodarki Żywnościowej S.A.
• Bank Gospodarstwa Krajowego
• Bank Millenium S.A.
• Bank Ochrony Środowiska S.A.
• Bank PEKAO S.A.
• Bank Pocztowy S.A.
• Bank Polskiej Spółdzielczości S.A.
• Spółdzielczy Bank Rozwoju w Szepietowie S.A.
• Bank Spółdzielczy w Zabłudowie S.A.
• Bank Zachodni WBK S.A.
• BRE Bank S.A.
• Citibank Handlowy (Bank Handlowy w Warszawie S.A.)
• Dominet Bank S.A.
• Eurobank S.A.
• GE Bank Mieszkaniowy S.A.
• GE Capital Bank S.A.
• ING Bank Śląski S.A.
• Invest Bank S.A.
• Kredyt Bank S.A.
• Multi Bank S.A.
• Narodowy Bank Polski
• PKO BP S.A.
• Raiffeisen Bank Polska S.A.
• RHEINHYP-BRE Bank Hipoteczny S.A.
• Spółdzielczy Bank Rozwoju “Samopomoc Chłopska”
• Warmińsko-Mazurski Bank Regionalny S.A.

SKOK-i, które mają oddział w Białymstoku:

• Bieszczadzka SKOK w Sanoku
• Opolska SKOK w Kędzierzyniu - Koźlu
• SKOK im. F. Stefczyka w Gdyni
• SKOK im. Z.Chmielewskiego w Lublinie
• SKOK “Nike” w Warszawie
• SKOK przy Parafii Opatrzności Bożej w Gdańsku

Sieć handlowa

Większe sklepy

• C.H. Auchan
• Leroy Merlin
• C.H. Bażantarnia
• Galeria Kwadrat
• Makro Cash and Carry
• C.H. Aneks

Przemysł

Białystok jest stolicą województwa i największym ośrodkiem przemysłowym w regionie północno-wschodniej Polski.

Większość białostoczan (około 57%) to ludzie w wieku do 40 lat. Pracują oni w następujących sektorach:

• przemysł - 43,4%
• handel - 26,9%
• obsługa nieruchomości i firm oraz nauka - 10,2%
• budownictwo - 9%
• transport, gospodarka magazynowa i łączność - 4,8%.

W białostockim przemyśle dominują cztery działy, dające około 77% produkcji. W 2003 r. największy udział w produkcji sprzedanej miały:

• produkcja artykułów spożywczych i napojów (30%)
• wytwarzanie i zaopatrywanie w energię, gaz i wodę (29,4%)
• produkcja maszyn i urządzeń (9,2%)
• włókiennictwo (8,3%)

Białystok to zagłębie bieliźniarskie. Słynie na całą Europę z produkcji pięknej bielizny. Ubierają się w nią Niemki, Angielki, Czeszki, Rosjanki i Francuzki. Białostockie wyroby pokazywane są na targach w Moskwie, Paryżu, Düsseldorfie, Lyonie, Monachium. Najlepsze białostockie firmy bieliźniarskie to: Kinga, Kostar, Gaia, Mat, Gorteks, Ava. W Białymstoku wciąż powstają nowe zakłady. Rok temy było ich 14, dziś już 20.

Zatrudnienie w przemyśle w Białymstoku w 2003 r. wynosiło około 16,7 tys. osób. Najwięcej z nich pracowało w handlu hurtowym i komisowym - około 5 tys. osób, przy produkcji maszyn i urządzeń - około 2,8 tys. osób, przy produkcji artykułów spożywczych i napojów - około 2,7 tys. osób, oraz wytwarzaniu i zaopatrywaniu w energię elektryczną, gaz i parę wodną i gorącą wodę - 2,6 tys. osób.

Większość białostoczan pracuje w firmach prywatnych ( sektor publiczny - 23,6%, sektor prywatny - 76,4%).

Przeciętne wynagrodzenie miesięczne brutto w przemyśle w 2003 roku wyniosło w Białymstoku 2166,97 zł. Najwyższe przeciętne miesięczne wynagrodzeni odnotowano w energetyce i produkcji urządzeń specjalistycznych (nieco poniżej 3000 brutto).

Ważniejsze przedsiębiorstwa:

• Fabryka dywanów “Agnella”
• Fabryka wyrobów runowych “Biruna”
• Zakład Przemysłu Odzieżowego “Kostar”
• Producent tkanin i koców “Polpled”
• Zakłady Przemysłu Pasmanteryjnego “Pasmanta”
• Przedsiębiorstwo Handlu Tekstyliami
• Zakłady mięsne PMB
• Chłodnia Białystok
• Agrovita Białystok
• Polmos Białystok
• Browar Dojlidy
• Fabryka przyrządów i uchwytów “Bison-Bial”
• Fabryka urządzeń grzewczych “NIBE-Biawar”
• Firma “Altrad Spomasz”
• Zakłady Przemysłu Sklejek “Biaform”
• Huta szkła Białystok “Biaglass”
• Białostockie Fabryki Mebli
• Elektrociepłownia Białystok
• Firma KAN
• Zakłady Elektrotechniczne Biazet SA (obecnie produkuje także wyroby AGD pod marką Philips)
• Podlaskie Zakłady Zbożowe
• CEFARM Białystok
• PSS Społem Białystok
• Spółdzielnia Obrotu Towarowego Przemysłu Mleczarskiego
• Białostocka Centrala Materiałów Budowlanych
• Zakład Produkcji Garmażeryjnej “Lech”
• Chemiczna Spółdzielnia Pracy “Betesca”
• Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe “Silikaty-Białystok”
• Przedsiębiorstwo Nordfish
• Zakład Energetyczny Białystok SA
• Firma bieliźniarska Kinga
• Firma bieliźniarska Gaia
• Firma bieliźniarska Mat
• Firma bieliźniarska Gorteks
• Producent bielizny damskiej Ava
• Przedsiębiorstwo “Łukasz”

Ubezpieczenia

Zakłady ubezpieczeniowe, mające oddział w Białymstoku:

• Agropolisa S.A.
• AIG PTE S.A.
• Allianz Polska S.A.
• Amplico Life S.A.
• CIGNA STU S.A.
• Commercial Union Polska
• Compensa S.A.
• Credit Suisse Life & Pensions S.A.
• Daewoo S.A.
• Ergo Hestia S.A.
• Europa S.A.
• Filar S.A.
• Fin Life S.A.
• Generali Group
• Gerling Polska S.A.
• HDI Samopomoc TU S.A.
• ING Nationale-Nederlanden Polska S.A.
• Inter Polska S.A.
• Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
• Konzeption S.A.
• PBK S.A.
• Polisa-Życie S.A.
• Polonia S.A.
• Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A.
• Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych
• Tryg Polska S.A.
• Uniqa S.A.
• Warta S.A.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych
• Zurich S.A.

Sieci komunalne

Hilary Majewski - (ur. 15 maja 1838 w Radomiu, zm. 21 lipca 1892 w Łodzi) - architekt, od 1872 roku pełnił funkcję architekta miasta Łodzi.

Był absolwentem Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. W 1872 roku objął stanowisko miejskiego architekta w Łodzi i pozostawał na nim do swojej śmierci. Majewski był bardzo aktywny zawodowo - nie bez przyczyny uważa się go za najsłynniejszego architekta i budowniczego miasta. Jako architekt miejski podpisał 546 projektów budowli w Łodzi, nie wszystkie sam zaprojektował - lub nadzorował wykonanie projektów. Projektował wille, domy, pałace fabrykanckie i kamienice czynszowe, nadzorował budowy budynków mieszkalnych, fabryk, mostów czy dróg.

Przy Piotrkowskiej Majewski zaprojektował wiele kamienic i innych budynków. Był także autorem projektu własnej kamienicy przy ul. Kamiennej 11 - dziś Włókienniczej

Dorobek projektowy:

• 1872 - lata 90′ - Kombinat przemysłowy z wieloma budynkami fabrycznymi Izraela Poznańskiego (obecnie Centrum Manufaktura) ale autorstwo tej fabryki wątpliwe
• 1872 - 1887 Grand Hotel przy ulicy Piotrkowskiej, nr hipoteczny 510 - 511. Początkowo budynek mieścił fabrykę Ludwika Meyera. Przebudowany na hotel w 1887 roku. Drugiej przebudowy dokonano w latach 1912 - 1913 według projektu Majewskiego [już nie żył!] Dawida Landego. Obecnie Orbis-Grand przy ulicy Piotrkowskiej 72.
• 1872-1876 Dom Franciszka Fischera przy ulicy Piotrkowskiej, nr hipoteczny 501. Obecnie dom mieszkalny przy ulicy Piotrkowskiej 54
• 1875 - 1877 Willa Matyldy i Edwarda Herbstów na Księżym Młynie. Obecnie Rezydencja “Księży Młyn”, oddział Muzeum Sztuki przy ulicy Przędzalnianej 72.
• 1877 - rezydencja Księży Młyn - pałac Edwarda Herbsta
• 1879 Hotel Adolfa Manteufela przy ulicy Zachodniej 45. Obecnie Uniwersytet Medyczny w Łodzi i Zespół Opieki Zdrowotnej Łódź - Śródmieście, ulica Zachodnia 81/83.
• 1878 - 1881 Towarzystwo Kredytowe Miejskie w Łodzi. Gmach Towarzystwa przy ulicy Średniej 17, obecnie ulica Pomorska 21.
• 1880 - 1882 Willa H. (Ludwika) Grohmana przy ul. Tylnej, nr hipoteczny 1160. 0becnie Muzeum Artystów w Łodzi, ulica Tylna 9/11
• 1880 - 1884 Cerkiew pod wezwaniem św.Aleksandra Newskiego, przy ówczesnej ulicy Widzewskiej 46 (dziś ulica Jana Kilińskiego 56)
• 1881 Ludwik Grohman zbudował swoją willę przy ulicy Tylnej 9/11 w sąsiedztwie przędzalni przy ul. Targowej
• 1881 - 1885 (Państwowe) Gimnazjum Męskie (Realne) przy ulicy (Dzikiej) Mikołajewskiej 44. Dziś jest siedzibą III Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Łodzi, przy ulicy Henryka Sienkiewicza 46
• 1882 - kamienica Scheiblerów; ul. Piotrkowska 11
• 1882 Pałac Juliusza Heinzla przy ulicy Piotrkowskiej 104. [atrybucja wątpliwa]
• 1882 - 1886 Dom Towarzystwa Akcyjnego Ludwika Geyera przy ulicy Piotrkowskiej 74
• 1883 - 1886 Gmach Szkoły na Nowym Rynku. Obecnie Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne przy Placu Wolności nr 14.
• 1884 - 1887 Wille “Trianon” i “Mignon”, wybudowane w Pasażu Meyera, dziś ulica Stanisława Moniuszki.
• 1885 - 1890 Szpital im. L. i I. Poznańskich przy ulicy (Nowotargowej) Targowej 1. Obecnie Szpital Kliniczny nr 3 Uniwersytetu Medycznego im. Seweryna Sterlinga przy ulicy Sterlinga 1/3
• 1885 pałac Hermana Konstadta ul. Piotrkowska 53
• 1888-1889 Pałac Juliusza Kunitzera, ulica Spacerowa (Promenada) 15 przy rogu ul. św. Benedykta. Dziś nie istnieje. Dziś jest tu gmach Banku PKO BP przy alei Tadeusza Kościuszki 15.
• 1889-1892 Pałac Maksymiliana Goldfedera przy ul. Piotrkowskiej 77, w którym mieścił się Dom bankowy Maksymiliana Golfedera.
• 1889 Willa Henryka Grohmana, obecnie Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi
• 1890 - Pałac Rudolfa Kellera przy ul. Gdańskiej 49/53 (dawniej Długa)
• 1891 - budynek Straży Pożarnej; ul. św. Emilii (obecnie ul. Tymienieckiego 30); na Księżym Młynie
• 1891-1893 Willa Arnolda Stillera przy ul. Jaracza 45 w stylu neorenesansu włoskiego i francuskiego
• 1892 - 1893 Willa Juliusza Hertza (zięcia I. Poznańskiego). Obecnie siedziba rektoratu Uniwersytetu Medycznego, al. T. Kościuszki 4.
• 1898 Łódzki Luwr - takim mianem określa się Pałac Izraela Poznańskiego, ul. Ogrodowa 15. Pałac rozbudowany w latach 1901-1903.
• kolonia domów robotniczych na Księżym Młynie

Majewski, Hilary
Majewski, Hilary
Majewski, Hilary
Majewski, Hilary
Majewski, Hilary

Dług gruntowy (Grundschuld, §§ 1191 - 1203 BGB) - ograniczone prawo rzeczowe, którego treścią jest możliwość żądania zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej z nieruchomości lub prawa z jej własnością zrównanego (odrębnej własności lokali, prawa zabudowy).

Ogólnie

Dług gruntowy podlega ujawnieniu w dziale III księgi gruntowej. W przeciwieństwie do hipoteki wyróżniającej się akcesoryjnością, długi gruntowe cechuje abstrakcyjność, która polega na możliwości przeniesienia samego długu gruntowego bez wierzytelności i braku jego związku z określonym roszczeniem. Z tego względu dług gruntowy może służyć jako zabezpieczenie wielu wierzytelności, także przyszłych, tzn. nieistniejących w dacie jego ustanowienia. Oprócz właściwej sumy dłużnej ujawnieniu w księdze gruntowej podlegają także odsetki dłużne (Grundschuldzinsen) oraz ewentualne świadczenia uboczne.

Ustanowieniu długu gruntowego najczęściej towarzyszy zgoda właściciela na poddanie się egzekucji z nieruchomości. Podobnie jak w prawie polskim, akt notarialny zawierający oświadczenie właściciela stanowi tytuł egzekucyjny pozwalajacy na skierowanie egzekucji do nieruchomości bez potrzeby uzyskiwania wyroku sądowego. Oświadczenie to podlega ujawnieniu w księdze gruntowej i wiąże każdoczesnego nabywcę obciążonej nieruchomości (§ 794 ust. 1 pkt 5 i § 800 ZPO).

Ponadto, przy ustanawianiu długu gruntowego na rzecz banku, regułą jest składanie w formie aktu notarialnego orzez właściciela nieruchomości oświadczenia o poddaniu się egzekucji z całego majątku do wysokości sumy dłużnej i świadczeń dodatkowych. Oświadczenie właściciela stanowi abstrakcyjne uznanie długu (Schuldanerkentnis) i nie jest powiązane prawnie z losami długu gruntowego. W razie przeniesienia długu gruntowego nie rodzi żadnych uprawnień po stronie nabywcy. Nie wiąże również nowego właściciela w razie zbycia nieruchomości obciążonej.

Mimo braku ustawowego powiązania długu gruntowego jako prawa rzeczowego, z wierzytelnością jako roszczeniem ze stosunku zobowiązaniowego, długi gruntowe ustanawiane są w praktyce na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu pożyczki lub kredytu. Z mocy umowy powstaje wówczas zależność pomiędzy długiem gruntowym a wierzytelnością w postaci określenia celu obciążenia nieruchomości długiem gruntowym. Po spłacie całej zabezpieczonej wierzytelności, dłużnik może domagać się zwrotnego przeniesienia na niego długu gruntowego, zrzeczenia się długu gruntowego albo zgody na jego wykreślenie. W praktyce instytucji kredytowych roszczenie dłużnika ogranicza się do tego ostatniego uprawnienia.

Wyróżnia się dwa rodzaje długu gruntowego. Dług księgowy ujawniony jest wyłącznie w księdze gruntowej. Jego przeciwieństwem jest dług listowy, dla którego urząd hipoteczny wystawia list dłużny gruntowy mający postać specjalnego druku.

List dłużny jest papierem wartościowym, który w obrocie prawnym inkorporuje dług gruntowy. Podczas gdy zbycie długu księgowego wymaga dla swej skuteczności wpisu w księdze gruntowej, dla przeniesienia długu listowego wystarcza zawarcie umowy przelewu i wydanie listu dłużnego. Zmiana wierzyciela długu listowego nie podlega ujawnieniu w księdze gruntowej.

Szczególne postaci długu gruntowego

Dług gruntowy łączny (Gesamtgrundschuld)

O długu łącznym mówi się, gdy ten sam dług gruntowy obciąża więcej nieruchomości należących do jednej lub więcej osób. Okoliczność łącznego obciążenia podlega ujawnieniu w księdze gruntowej każdej nieruchomości.

Podobnie jak w przypadku solidarności dłużników, każdy właściciel rzeczy obciążonej odpowiada z nieruchomości za spłatę całości sumy dłużnej. Do wierzyciela należy wybór, czy będzie poszukiwał zaspokojenia od jednego, kilku, lub wszystkich właścicieli. Zapłata sumy dłużnej przez jednego z nich zwalnia wszystkich i prowadzi w zasadzie do wygaśnięcia długu gruntowego ciążącego na wszystkich nieruchomościach. Płacący właściciel nabywa jednak roszczenie regresowe w stosunku do pozostałych, a dodatkowo przechodzą na niego długi gruntowe obciążające ich nieruchomości aż do wysokości przysługującego mu roszczenia.

Dług łączny jest przydatny w sytuacji, gdy kilka nieruchomości tworzy jedną całość gospodarczą, służącą np. do prowadzenia zakładu przemysłowego lub gospodarstwa rolnego. Wierzyciel może wszcząć jednocześnie egzekucję do wszystkich nieruchomości i w drodze licytacji wspólnej doprowadzić do nabycia wszystkich obciążonych działek przez jedną osobę, tak by możliwe było dalsze prowadzenia działalności przez nabywcę zlicytowanych działek. Równocześnie, dzięki licytacji zbiorczej, wierzyciel może liczyć na uzyskanie ceny wyższej, niż w przypadku odzielnej sprzedaży poszczególnych nieruchomości.

Dług łączny powstaje również w przypadku wyodrębniania własności lokali albo pomieszczeń przynależnych w nieruchomości obciążonej. W takim przypadku dotychczasowa księga gruntowa z wpisanym długiem gruntowym podlega zamknięciu, zaś sam dług gruntowy zostaje wpisany do ksiąg gruntowych poszczególnych wyodrębnionych lokali lub pomieszczeń przynależnych.

Dług gruntowy właściciela (Eigentümergrundschuld)

Dług właściciela to dług gruntowy, który zapisany jest w księdze gruntowej na właściciela nieruchomości. Kontstrukcja taka jest dopuszczalna z uwagi na to, że długowi gruntowemu nie musi odpowiadać roszczenie obligacyjne, odmiennie niż w przypadku hipoteki.

Dług właściciela może służyć zapewnieniu pierwszeństwa hipotecznego dla zabezpieczenia przyszłego kredytu. Poza tym, w przypadku długu listowego, właściciel ma do dyspozycji łatwą możliwość zabezpieczenia swojego długu. Dług właściciela może powstać także wskutek darowizny lub spadkobrania kredytodawcy po osobie kredytowanego właściciela.

Dług właściciela powstaje z mocy prawa w razie wygaśnięcia całości lub części wierzytelności zabezpieczonej hipoteką np. wskutek umorzenia kredytu. Część hipoteki przekształca się w automatycznie w dług właściciela do wysokości wygasłego roszczenia. Z reguły okoliczność ta nie zostaje ujawniona w księdze gruntowej w postaci odpowiednich wpisów.

Osoba trzecia, której przysługują prawa zastawnicze do nieruchomości podobne do długu gruntowego, może żądać zrzeczenia się długu właściciela (§ 1179a BGB) przez właściciela nieruchomości. Celem takiej regulacji jest opróżnienie miejsca po długu gruntowym i zapewnienie pozostałym prawom zastawniczym wyższego pierwszeństwa hipotecznego. Roszczenie o zrzeczenie się długu właściciela może być wyłączone w drodze umowy, która dla swej skuteczności wymaga wpisu do księgi gruntowej.

Dług rentowy (Renteschuld)

Treścią długu rentowego (§§ 1199 - 1203 BGB) jest obciążenie nieruchomości obowiązkiem zapłaty okresowej renty pieniężnej. Dłużnikowi (właścicielowi nieruchomości) przysługuje, po wypowiedzeniu, prawo zamiany długu w zapłatę jednorazowego wynagrodzenia w wysokości określonej w księdze wieczystej w czasie ustanawiania długu rentowego.

Wierzyciel może żądać zapłaty jednorazowego wynagrodzenia tylko w przypadku obniżenia wartości nieruchomości w stopniu zagrażającym bezpieczeństwu długu gruntowego. Musi jednak wezwać właściciela nieruchomości do podjęcia działań w celu usunięcia zagrożenia poprzez ulepszenie nieruchomości lub ustanowienie dodatkowego zabezpieczenia.

Jeżeli wierzyciel nie jest zainteresowany w skorzystaniu przez dłużnika z prawa zwolnienia się z obowiązku świadczenia renty za jednorazowym wynagrodzeniem, może doprowadzić w porozumieniu z dłużnikiem do zabezpieczenia spłaty renty w postaci ustanowienia ciężaru realnego.

Dług gruntowy zabezpieczający (Sicherungsgrundschuld)

Dług zabezpieczający zabezpiecza w ramach stosownej umowy, wierzytelność wierzyciela długu gruntowego (przyjemcy zabezpieczenia) skierowaną przeciwko właścicielowi lub osobie trzeciej.

Dług zabezpieczający nie ma własnej regulacji ustawowej, stanowi inną instytucję niż hipoteka zabezpieczająca w rozumieniu § 1184 BGB, ponieważ nie jest akcesoryjny w stosunku do roszczenia osobistego. Co do zasady roszczenia osobiste (zwykle z tytułu pożyczki) i dług zabezpieczający służą innym celom. Ich wzajemne powiązanie ustanawia trzecia, odrębna instytucja prawna w postaci umowy o zabezpieczenie. Jeżeli dłużnikiem osobistym jest kto inny niż właściciel nieruchomości ustanawiający zabezpieczenie, wówczas powstaje czwarty, dodatkowy umowny stosunek prawny pomiędzy dłużnikiem osobistym a dającym zabezpieczenie. W ramach tej samej sytuacji prawnej występują:

• zabezpieczane roszczenie
• umowa o ustanowienie zabezieczenia
• dług gruntowy
• stosunek pomiędzy dłużnikiem osobistym a dającym zabezpieczenie w przypadku, gdy są to różne osoby

Dług gruntowy globalny (Globalgrundschuld)

Dług globalny (także globalne obciążenie - Globalbelastung) jest prawem zastawniczym, któe rozciąga się na kilka nieruchomości, podobnie jak dług łączny. Odpowiedzialność z każdej nieruchomości obejmuje całą sumę dłużną. Wierzyciel (najczęściej pożyczkobiorca) może żądać zaspokojenia roszczenia wedle własnego wyboru z jednej, kilku lub wszystkich nieruchomości.

Dług globalny wykorzystywany jest przy finansowaniu inwestycji budowlanych. W przypadku wznoszenia przez przedsiębiorcę budowlanego budynku wielorodzinnego, bank finansujacy uzyskuje zabezpieczenie, które obciąża całą nieruchomość. Sprzedaż poszczególnych mieszkań przed ich wybudowaniem pociąga za sobą obowiązek kupującego zapłaty części ceny. Z mocy ustawy inwestor uprawniony jest do przyjęcia zapłaty od kupującego tylko wtedy, gdy dysponuje oświadczeniem banku o zwolnieniu zakupionego mieszkania spod długu gruntowego po uiszczenia całej ceny.

Na wypadek nieukończenia budowy, bank zobowiązuje się albo do przyznania bankowi kredytującemu nabywcę mieszkania ekspektatywy odrębnej własności lokalu wraz z prawem zastawniczym, albo do zwrotu wpłaconych rat odpowiadająych proporcjonalnie wartości już wzniesionego budynku.

Rezerwacja długu gruntowego (Grundschuldbestellung)

Rezerwacją długu gruntowego jest udzielenie przez właściciela nieruchomości zgody na obciążenie jej długiem gruntowym wraz z wnioskiem o wpis prawa do księgi gruntowej. Porozumienie właściciela z wierzycielem nie wymaga formy szczególnej, jednak dla dokonania wpisu konieczne jest przedłożenie urzędowi hipotecznemu oświadczenia właściciela w formie aktu notarialnego lub z podpisem notarialnie poświadczonym.

Abstrakcyjność długu gruntowego

Różnica między hipoteką a długiem gruntowym polega na abstrakcyjności tego ostatniego. Suma dłużna ujawniona w księdze wieczystej nie przesądza o istnieniu i wysokości zabezpieczanego roszczenia. Jeden i ten sam dług gruntowy mogą być służyć zabezpieczeniu wielu roszczeń osobistych, także gdy ich łączna suma jest niższa niż suma ujawniona w księdze. Jedynym ograniczeniem jest, by przysługiwały one wierzycielowi ujawnionemu w księdze wieczystej. Kolejnym aspektem abstrakcyjności jest konstrukcja długu gruntowego właściciela. Z chwilą spłaty wierzytelności, dłużnik nabywa dług gruntowy na własnej nieruchomości w przeciwieństwie do hipoteki, która w takiej sytuacji zawsze wygasa. Wciąż istniejący dług gruntowy może zabezpieczać kolejne roszczenia, być przedmiotem przelewu lub zrzeczenia się.

Dług gruntowy jest najczęściej stosowanym prawem zastawniczym na nieruchomościach. Z uwagi na swoją przyjazność dla obrotu wyparł zupełnie hipotekę, która znajduje praktyczne zastosowanie jedynie przy zabezpieczaniu niektórych wierzytelności publicznych.

W prawie szwajcarskich, instytucją porównywalną do długu gruntowego jest list dłużny (art. 842 ZGB).

Zobacz też

• dług gruntowy

Duński system hipoteczny - model kredytowania hipotecznego wprowadzony w Danii bazujący na emisji hipotecznych listach zastawnych. 98% kredytów hipotecznych w Danii jest zsekurytyzowanych w postaci hipotecznych listów zastawnych (ang. MBS, mortgage-backed securities) i sprzedawanych przez wystawców.

Duński rynek kredytowy zajmuje drugie po Holandii miejsce w Europie pod względem kapitalizacji (blisko 70% krajowego narodowego brutto) (dane na koniec 2000 roku). Rynek hipotecznych papierów dłużnych zajmuje drugie po Niemczech miejsce w Europie.

Mechanizm

Kredytodawcy muszą przestrzegać reguł “bilansu” i “pokrycia” poprzez dopasowanie charakterystyki przepływu środków pieniężnych (ang. cash-flow) do struktury własnych aktywów i pasywów. Przepływ środków z hipotek, powinien odpowiadać przepływowi środków z emisji papierów. Instytucja kredytowa (bank hipoteczny) dopasowuje ryzyko stopy procentowej i ryzyko wcześniejszej spłaty kredytu emitując zabezpieczone hipoteką papiery dłużne wyposażone w tzw. “opcję doręczenia“.

Z jednej strony więc, bank hipoteczny pożycza kredytobiorcom, a z drugiej sprzedaje inwestorom papiery dłużne. Emitowane papiery dłużne mają nieco niższą rentowność niż udzielane kredyty. Ich okres zapadalności równy jest okresowi spłaty kredytu, a kupony odsetkowe wypłacane są w tym samym czasie, w którym kredytobiorca spłaca raty.

Mechanizm pozwala na zamianę niepłynnego kredytu hipotecznego na płynny, zbywalny papier wartościowy.

Regulacje prawne

Rynek kredytów hipotecznych w Danii jest nadzorowany poprzez podległą Ministerstwu Finansów Duńską Agencję Nadzoru Finansowego (duń. Finanstilsynet , ang. DFSA, Danish Financial Supervisory Authority).

Banki hipoteczne w Danii mogą według prawa zajmować się tylko udzielaniem pożyczek hipotecznych. Wszystkie inne formy działalności (bankowość, ubezpieczenia, zarządzanie aktywami) muszą być wykonywane przez spółki zależne (ang. subsidiaries). Prawo zobowiązuje banki do finansowania pożyczek tylko poprzez emisję papierów (i na odwrót).

Regulacje nakładają na banki obowiązek przestrzegania reguły “bilansu”. Praktycznie nie zmieniona od 1850 roku, stanowi ona kręgosłup duńskiego systemu kredytów hipotecznych, eliminując ryzyka płynności, stopy procentowej, walutowe, dojrzałości oraz wcześniejszej spłaty a pozastawiając jedynie organiczone ryzyko kredytowe.

• Ryzyko stóp procentowych może wynosić najwyżej 1% bazy kapitałowej i jest wyliczane jako najgorszy z sześciu określonych scenariuszy.
• Ryzyko walutowe może wynosić najwyżej 0,1% bazy kapitałowej licząc metodą wartości zagrożonej (ang. VaR, Value-at-risk).

Drugą fundamentalną zasadą jest preferowanie posiadaczy hipotecznych listów (inwestorów), w przypadku utraty płynności banku hipotecznego.

Prawo duńskie daje wierzycielom duże możliwości w zakresie ściągania wierzytelności w przypadku bankructwa osoby prywatnej zarówno pod względem mniejszych ograniczeń prawnych jak i czasu na dochodzenie praw. Proces zmiany właściciela zadłużonej nieruchomości wynosi mniej niż sześć miesięcy; dla porównania we Francji trwa on kilka lat.

Cechy charakterystyczne

• “Opcja doręczenia” (ang. delivery option, callable option) – przenosząca ryzyko stopy procentowej oraz wcześniejszej spłaty kredytu na inwestorów (nabywców papieru dłużnego). Pozwala ona kredytobiorcy na wcześniejszą spłatę kredytu bez dodatkowych dopłat po wartości rynkowej poprzez wykupienie własnych papierów na rynku i dostarczenie ich do instytucji kredytowej.

• Wystawcy udzielają kredytów bazując na stopach rynkowych, z uwzględnieniem zabezpieczenia kredytu, ale bez różnicowania stóp ze względu na ryzyko kredytowe pożyczających. Pożyczający nie jest poddawany bardzo drobiazgowej analizie wiarygodności kredytowej. Pożyczka jest bazowana bardziej na wartości nieruchomości, niż na pożyczającym.

• Sprzedaż nieruchomości obciążonej długiem w celu jego spłaty (ang. Foreclosure) – Inwestorzy, którzy kupili listy zastawne są zabezpieczeni przed ryzykiem bankructwa pożyczkobiorcy poprzez szybkie procedury sprzedaży zadłużonej nieruchomości.

• Koszty – zwolennicy duńskiego systemu twierdzą, że jest on bardziej oszczędny i efektywny, niż inne systemy, z kosztami około 0,5% oprocentowania na kredytach (w USA koszty sięgają 1,25%-1,5%).

Ograniczenia kredytowe pozwalają udzielać kredytów na 80% wartości nieruchomości (ang. LTV, Loan-To-Value) zamieszkiwanej na co dzień oraz na 60% nieruchomości wykorzystywanej jako dom letni, lub komercyjnie.

Historia

Konstytucja duńska z 1848 roku zagwarantowala wolność stowarzyszeń, co doprowadziło do powstawnia wielu banków oszczędnościowych, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych i stowarzyszeń kretydowych. Rozwój bankowości hipotecznej stymulowało dodatkowo duże zapotrzebowanie na kredyty zgłaszane przez rolników, którzy wykupywali ziemię od arystokracji. Rolnicy ci przeważnie nie mieli dużych oszczędności i żadnej historii kredytowej w przeszłości, a jednocześnie ich wypłacalność była zależna od czynników losowych (zbiory). Rozwiązaniem okazały się papiery zabezpieczone hipotecznie oraz możliwość szybkiego dochodzenia praw do zadłużonej nieruchomości.

System okazał się odporny na szoki i kryzysy finansowe przez wiele lat.

Kontrowersje

Twierdzi się, że wprowadzenie systemu duńskiego w innych krajach jest trudne, gdyż zmniejszyłoby to marże instytucji kredytowych. “Nie wierzę, że inni Europejscy kredytodawcy chcieliby być tak ściśle regulowani lub tak ograniczeni w zakresie podejmowania ryzyka jak ograniczone są duńskie instytucje kredytowe. Przykładowo reguła pokrycia wymaga od instytucji informowania inwestorów o wszystkich ryzykach stopy procentowej, znacznego źródła przychodów i zysków dla wszystkich kredytodawców hipotecznych.”‘ (Hans-Joachim Dübel)

Zobacz również

• Nykredit Realkredit A/S SA

Linki zewnętrzne

• http://www.finanstilsynet.dk, Strona Duńskiej Agencji Nadzoru Finansowego.

Publiczny list zastawny jest papierem wartościowym imiennym lub na okaziciela, którego podstawę emisji stanowią udzielone przez bank hipoteczny kredyty zabezpieczone gwarancją lub poręczeniem:

• Skarbu Państwa,
• Narodowego Banku Polskiego,
• Wspólnot Europejskich lub ich państw członkowskich,
• Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju,
• Europejskiego Banku Inwestycyjnego,
• Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju (Banku Światowego)
• albo kredyty udzielone powyższym instytucjom publicznym.

Zobacz także

• List zastawny

Tajemnica bankowa to termin prawniczy, który w prawie polskim został zdefiniowany w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Oznacza wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej, uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.

Obowiązek zachowania tajemnicy bankowej ma bank, osoby w nim zatrudnione oraz osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe.

Escrow - usługa bankowa polegająca na otwarciu i prowadzeniu rachunku powierniczego, który przeznaczony jest do gromadzenia środków i prowadzenia rozliczeń pomiędzy konkretnymi, określonymi w umowie partnerami handlowymi. Celem Escrow jest zwiększenie pewności obrotu pomiędzy tymi kontrahentami poprzez zagwarantowanie przez bank, że w przypadku spełnienia przez jednego z nich określonego świadczenia, otrzyma on umówioną zapłatę. W przeciwnym wypadku bank zwraca depozyt.

Hipoteczny list zastawny – papier wartościowy imienny lub na okaziciela, emitowany na rynku nieruchomości, którego podstawą emisji jest wierzytelność zabezpieczona hipoteką. Jest rodzajem obligacji i może być emitowany jedynie przez banki hipoteczne, które zobowiązują się do spełnienia określonych świadczeń pieniężnych takich jak wypłata odsetek i wykup listów zastawnych.

Hipoteczne listy zastawne występują w formie dokumentu lub w postaci zdematerializowanej, mogą być nominowane w złotych lub w walucie obcej i stanowią ochronę oszczędzającego oraz zabezpieczenie długoterminowych inwestycji.

Zobacz także

Duński system hipoteczny, System hipoteczny funkcjonujący w Danii bazujący na emisji hipotecznych listów zastawnych.

W rankingu 500 największych polskich firm - “Pięćsetka Polityki 2003″ - znajduje się 5 przedsiębiorstw z Białegostoku. Są to:

• Polmos Białystok SA (miejsce 140)
• Zakład Energetyczny Białystok SA (185)
• Philips DAP Industries Poland sp. z o.o. (204)
• BOS SA (245)
• PSS “Społem” (452)

Największym eksporterem w Białymstoku (według zestawienia 100 eksporterów z listy 500) jest Philips DAP Industries Poland sp. z o.o. (miejsce 37).

W rankingu najbardziej dochodowych jednoosobowych spółek skarbu państwa za rok 2003 “Przeglądu Gospodarczego Plus” są:

• Polmos Białystok S.A. (miejsce 16)
• Zakład Energetyczny Białystok S.A. (22)
• Radio Białystok S.A. (135)
• Białostockie Zakłady Graficzne (185)

W rankingu największych polskich pracodawców za rok 2003 (także Przeglądu Gospodarczego Plus) są:

• PSS “Społem” (miejsce 116)
• Zakład Energetyczny Białystok S.A. (135)
• PMB S.A. (196)

Lista 2000 największych przedsiębiorstw wg “Rzeczpospolitej”

• Polmos Białystok (miejsce 165)
• Zakład Energetyczny Białystok (196)
• Philips DAP Industries Poland (232)
• BOS SA (267)
• SOT Przemysłu Mleczarskiego (420)
• PSS Społem Białystok (542)
• MTC (618)
• Przedsiębiorstwo Handlu Tekstyliami (622)
• Havo (654)
• Barter (660)
• PMB (701)
• Cefarm (731)
• Wodociągi Białostockie (1781)
• PHU Market (1950)
• Białostockie Fabryki Mebli (1974)

Samorządy gospodarcze

Finanse

Tylko jeden bank ma swoją główną siedzibę W Białymstoku jest to Bank Spółdzielczy w Białymstoku. W mieście ma także siedzibę SKOK Rodzin Katolickich.

Banki, które mają oddział w Białymstoku:

• AIG Bank Polska S.A.
• Bank BPH PBK S.A.
• Bank Gospodarki Żywnościowej S.A.
• Bank Gospodarstwa Krajowego
• Bank Millenium S.A.
• Bank Ochrony Środowiska S.A.
• Bank PEKAO S.A.
• Bank Pocztowy S.A.
• Bank Polskiej Spółdzielczości S.A.
• Spółdzielczy Bank Rozwoju w Szepietowie S.A.
• Bank Spółdzielczy w Zabłudowie S.A.
• Bank Zachodni WBK S.A.
• BRE Bank S.A.
• Citibank Handlowy (Bank Handlowy w Warszawie S.A.)
• Dominet Bank S.A.
• Eurobank S.A.
• GE Bank Mieszkaniowy S.A.
• GE Capital Bank S.A.
• ING Bank Śląski S.A.
• Invest Bank S.A.
• Kredyt Bank S.A.
• Multi Bank S.A.
• Narodowy Bank Polski
• PKO BP S.A.
• Raiffeisen Bank Polska S.A.
• RHEINHYP-BRE Bank Hipoteczny S.A.
• Spółdzielczy Bank Rozwoju “Samopomoc Chłopska”
• Warmińsko-Mazurski Bank Regionalny S.A.

SKOK-i, które mają oddział w Białymstoku:

• Bieszczadzka SKOK w Sanoku
• Opolska SKOK w Kędzierzyniu - Koźlu
• SKOK im. F. Stefczyka w Gdyni
• SKOK im. Z.Chmielewskiego w Lublinie
• SKOK “Nike” w Warszawie
• SKOK przy Parafii Opatrzności Bożej w Gdańsku

Sieć handlowa

Większe sklepy

• C.H. Auchan
• Leroy Merlin
• C.H. Bażantarnia
• Galeria Kwadrat
• Makro Cash and Carry
• C.H. Aneks

Przemysł

Białystok jest stolicą województwa i największym ośrodkiem przemysłowym w regionie północno-wschodniej Polski.

Większość białostoczan (około 57%) to ludzie w wieku do 40 lat. Pracują oni w następujących sektorach:

• przemysł - 43,4%
• handel - 26,9%
• obsługa nieruchomości i firm oraz nauka - 10,2%
• budownictwo - 9%
• transport, gospodarka magazynowa i łączność - 4,8%.

W białostockim przemyśle dominują cztery działy, dające około 77% produkcji. W 2003 r. największy udział w produkcji sprzedanej miały:

• produkcja artykułów spożywczych i napojów (30%)
• wytwarzanie i zaopatrywanie w energię, gaz i wodę (29,4%)
• produkcja maszyn i urządzeń (9,2%)
• włókiennictwo (8,3%)

Białystok to zagłębie bieliźniarskie. Słynie na całą Europę z produkcji pięknej bielizny. Ubierają się w nią Niemki, Angielki, Czeszki, Rosjanki i Francuzki. Białostockie wyroby pokazywane są na targach w Moskwie, Paryżu, Düsseldorfie, Lyonie, Monachium. Najlepsze białostockie firmy bieliźniarskie to: Kinga, Kostar, Gaia, Mat, Gorteks, Ava. W Białymstoku wciąż powstają nowe zakłady. Rok temy było ich 14, dziś już 20.

Zatrudnienie w przemyśle w Białymstoku w 2003 r. wynosiło około 16,7 tys. osób. Najwięcej z nich pracowało w handlu hurtowym i komisowym - około 5 tys. osób, przy produkcji maszyn i urządzeń - około 2,8 tys. osób, przy produkcji artykułów spożywczych i napojów - około 2,7 tys. osób, oraz wytwarzaniu i zaopatrywaniu w energię elektryczną, gaz i parę wodną i gorącą wodę - 2,6 tys. osób.

Większość białostoczan pracuje w firmach prywatnych ( sektor publiczny - 23,6%, sektor prywatny - 76,4%).

Przeciętne wynagrodzenie miesięczne brutto w przemyśle w 2003 roku wyniosło w Białymstoku 2166,97 zł. Najwyższe przeciętne miesięczne wynagrodzeni odnotowano w energetyce i produkcji urządzeń specjalistycznych (nieco poniżej 3000 brutto).

Ważniejsze przedsiębiorstwa:

• Fabryka dywanów “Agnella”
• Fabryka wyrobów runowych “Biruna”
• Zakład Przemysłu Odzieżowego “Kostar”
• Producent tkanin i koców “Polpled”
• Zakłady Przemysłu Pasmanteryjnego “Pasmanta”
• Przedsiębiorstwo Handlu Tekstyliami
• Zakłady mięsne PMB
• Chłodnia Białystok
• Agrovita Białystok
• Polmos Białystok
• Browar Dojlidy
• Fabryka przyrządów i uchwytów “Bison-Bial”
• Fabryka urządzeń grzewczych “NIBE-Biawar”
• Firma “Altrad Spomasz”
• Zakłady Przemysłu Sklejek “Biaform”
• Huta szkła Białystok “Biaglass”
• Białostockie Fabryki Mebli
• Elektrociepłownia Białystok
• Firma KAN
• Zakłady Elektrotechniczne Biazet SA (obecnie produkuje także wyroby AGD pod marką Philips)
• Podlaskie Zakłady Zbożowe
• CEFARM Białystok
• PSS Społem Białystok
• Spółdzielnia Obrotu Towarowego Przemysłu Mleczarskiego
• Białostocka Centrala Materiałów Budowlanych
• Zakład Produkcji Garmażeryjnej “Lech”
• Chemiczna Spółdzielnia Pracy “Betesca”
• Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe “Silikaty-Białystok”
• Przedsiębiorstwo Nordfish
• Zakład Energetyczny Białystok SA
• Firma bieliźniarska Kinga
• Firma bieliźniarska Gaia
• Firma bieliźniarska Mat
• Firma bieliźniarska Gorteks
• Producent bielizny damskiej Ava
• Przedsiębiorstwo “Łukasz”

Ubezpieczenia

Zakłady ubezpieczeniowe, mające oddział w Białymstoku:

• Agropolisa S.A.
• AIG PTE S.A.
• Allianz Polska S.A.
• Amplico Life S.A.
• CIGNA STU S.A.
• Commercial Union Polska
• Compensa S.A.
• Credit Suisse Life & Pensions S.A.
• Daewoo S.A.
• Ergo Hestia S.A.
• Europa S.A.
• Filar S.A.
• Fin Life S.A.
• Generali Group
• Gerling Polska S.A.
• HDI Samopomoc TU S.A.
• ING Nationale-Nederlanden Polska S.A.
• Inter Polska S.A.
• Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
• Konzeption S.A.
• PBK S.A.
• Polisa-Życie S.A.
• Polonia S.A.
• Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A.
• Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych
• Tryg Polska S.A.
• Uniqa S.A.
• Warta S.A.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych
• Zurich S.A.

Sieci komunalne